Oorpijn veroorzaakt door een aandoening van het kaakgewricht

Deze pagina heeft tot doel u informatie te geven over oorpijn veroorzaakt door een aandoening van het kaakgewricht, ook wel temporomandibulaire dysfunctie (TMD). De tekst is bedoeld als ondersteuning van het consult door de arts (KNO-, maar ook huisarts) en dient niet als vervanging van een consult. Bedenk bij het lezen dat uw gezondheidssituatie anders kan zijn dan in de tekst wordt beschreven.

Inleiding

Het kaakgewricht, ook wel het temporomandibulair gewricht genoemd, bevindt zich aan elke kant van het hoofd, vlak voor het oor. Het speelt een belangrijke rol bij het openen en sluiten van de mond, het kauwen en andere bewegingen van de onderkaak. Het kaakgewricht is een complex gewricht dat bestaat uit de volgende componenten:

• Temporale bot: Dit is het deel van de schedel dat de zijwanden van de schedel vormt, inclusief het gebied voor het oor.
• Mandibulaire bot (onderkaak): Dit is het beweegbare bot dat aan de zijkanten van het gezicht aanwezig is en verbonden is met de schedel via het kaakgewricht.
• Discus (tussenschijf): Dit is een kraakbeenachtige schijf die zich bevindt tussen het temporale bot en het mandibulaire bot. Het fungeert als een soort kussen en helpt bij het dempen van schokken tijdens de kaakbeweging.
• Gewrichtskapsel: Dit is een bindweefsellaag die het kaakgewricht omhult en stabiliteit biedt.
• Spieren en ligamenten: Verschillende spieren en ligamenten hechten zich aan het kaakgewricht en helpen bij het stabiliseren en bewegen van de onderkaak.

Omdat het kaakgewricht zich in de nabijheid van het oor bevindt, kunnen aandoeningen van dit gewricht resulteren in oorpijn of andere symptomen in het oor. Dit wordt versterkt door de nabijheid van de zenuwen en spieren die betrokken zijn bij zowel het kraakgewricht als het oorgebied.

Afbeelding temporomandibulair gewricht. Onderdelen van het kauworgaan: A. Kauwspieren. B. Kaakgewricht. C. Kaakgewricht bij een gesloten mond. D. Kaakgewricht bij een geopende mond. Bron. 

Voorkomen

Een TMD kan voorkomen bij mensen van alle leeftijden, maar wordt vaker gezien bij volwassen dan bij kinderen. Factoren zoals kaakletsel, tandenknarsen, stress en slechte houding kunnen bijdragen aan het ontstaan van een TMD. Het is belangrijk om te weten dat niet alle mensen met een TMD oorpijn ervaren, maar het kan één van de symptomen zijn.

Klachten bij een TMD

Veelvoorkomende klachten zijn: pijnlijke of vermoeid aanvoelende kauwspieren, knappende of krakende geluiden bij kaakbewegingen, een pijnlijk kaakgewricht, pijnlijke tanden of kiezen, moeite met kauwen, het niet goed kunnen openen van de mond, hoofdpijn, nekpijn of oorpijn.

Oorpijn als gevolg van een TMD kan variëren van mild tot ernstig en kan aanvoelen als een dof, zeurend of stekend gevoel in het oor.

Oorzaak en diagnose bij een TMD

Een TMD kan worden veroorzaakt door verschillende factoren. De meest voorkomende oorzaak is overbelasting van de kauwspieren, bijvoorbeeld door klemmen of tandenknarsen, nagelbijten of kauwgom kauwen. Een andere oorzaak is een probleem met het kaakgewricht, bijvoorbeeld door slijtage (artrose), het uit de kom schieten (kaakluxatie) of na een ongeval of operatie. Tenslotte kunnen gebitsproblemen TMD geven als de tanden en kiezen niet goed op elkaar passen of als er tanden en kiezen ontbreken. Ook een kunstgebit dat niet goed vast zit kan TMD geven. De irritatie zenuwen en spieren van het kaakgewricht kan leiden tot een uitstralende pijn naar het oor.

De diagnose van een TMD wordt meestal gesteld door een tandarts, kaakchirurg of KNO-arts. De arts zal een onderzoek van het kaakgewricht en de kaakspieren uitvoeren, en mogelijk aanvullende onderzoeken, zoals röntgenfoto’s of een MRI-scan, om de oorzaak van de klachten te bevestigen.

Mogelijke behandeling van een TMD

De behandeling van oorpijn door een TMD kan variëren, afhankelijk van de specifieke oorzaak en ernst van de aandoening. Enkele mogelijke behandelopties zijn:

• Pijnmedicatie: Het gebruik van pijnstillers om tijdelijke verlichting te bieden.
• Kaakfysiotherapie (orofaciale fysiotherapie): Specifieke oefeningen en technieken om de kaakspieren te ontspannen en de gewrichtsfunctie te verbeteren.
• Mondbeschermers: Op maat gemaakte splints of beugels om de kaak te stabiliseren en tandenknarsen te verminderen.
• Botox: Indien tandenknarsen of klemmen de oorzaak is van TMD, kan er Botox in de kaakspieren gespoten worden. Daarmee kunnen bepaalde kauwspieren minder goed of niet meer aanspannen. Een behandeling met Botox moet over het algemeen enkele malen, met tussenpozen van enkele maanden, worden herhaald.

Bij de behandeling van TMD kunnen gedragsaanpassingen een belangrijke rol spelen. Deze hebben als doel om overbelasting van het kaakgewricht te voorkomen. Enkele tips die kunnen helpen:

• Eetgewoonten: Het aanpassen van je eetgewoonten kan de belasting van de kaak verminderen. Probeer voedsel te vermijden dat moeilijk te kauwen is of veel kracht vereist om te bijten, zoals taai vlees, hard snoep of noten. Eet indien nodig (tijdelijk) alleen zacht voedsel.
• Kauwgewoonten: Het verminderen van langdurig en overmatig kauwen, zoals op kauwgom of harde voorwerpen, kan de spanning op de kaakspieren verminderen. Vermijd het gebruik van de voortanden om iets af te bijten.
• Stressmanagement: Stress kan een negatieve invloed hebben op TMD-symptomen. Het aanpakken van stress en het verminderen ervan kan helpen om de kaakspieren te ontspannen.
• Houding: Een goede houding kan de spanning op de kaakgewrichten verminderen. Let op je houding tijdens het zitten, staan en slapen. Probeer je kaak en nek ontspannen te houden. Klem de tanden in rusttoestand nooit op elkaar.

Verwacht beloop in de tijd bij een TMD

Het beloop van TMD kan variëren van persoon tot persoon, afhankelijk van de specifieke oorzaak, de ernst van de aandoening en de gekozen behandeling. Over het algemeen kan het herstel van TMD langdurig zijn en kan het enige tijd duren voordat de symptomen aanzienlijk verbeteren. Het is belangrijk om de instructies van je zorgverlener op te volgen en eventuele aanbevolen oefeningen of therapieën regelmatig uit te voeren.

In sommige gevallen kunnen milde vormen van TMD vanzelf verbeteren met zelfzorgmaatregelen, zoals het vermijden van hard voedsel, het toepassen van warmte- of koude behandelingen en het verminderen van stressfactoren. Dit kan leiden tot een vermindering van de oorpijn en andere symptomen binnen enkele weken tot maanden.

Het is ook mogelijk dat het beloop van TMD episodisch is, waarbij periodes van oorpijn en symptomen worden afgewisseld met periodes van verminderde klachten.

Slotwoord

Het is niet mogelijk om op deze voorlichtingspagina alle details van oorpijn veroorzaakt door een temporomandibulaire aandoening te beschrijven (zie ook de tekst op de introductiepagina).

Meer informatie over een TMD kunt u vinden op de Nederlandse Vereniging voor Tandheelkunde (www.nvvt.nl) en de Nederlandse Vereniging voor Orofaciale Fysiotherapie (www.nvof.nl)

Het internet kan de individuele patiënt meestal niet volledig informeren, omdat er veel, soms tegenstrijdige, informatie kan worden gevonden. Wij raden u daarom aan al uw vragen aan uw behandelend arts te stellen, zodat – op uw persoonlijke situatie – gerichte adviezen en antwoorden kunnen volgen.

Het kan zijn, dat u ondanks de uitleg van uw KNO-arts nog vragen heeft of dat u meer informatie wilt. Aarzel dan niet contact op te nemen met uw KNO-arts en om nadere uitleg te vragen. Aan dat verzoek zal graag worden voldaan.