Gehoorgangontsteking

De gehoorgang is warm en donker en dus ideaal voor bacteriën om te groeien. Een gehoorgangontsteking is een ontsteking van de huid van de gehoorgang. Dit wordt ook wel een “zwemmersoor” of otitis externa genoemd. De ontsteking wordt meestal veroorzaakt door een bacterie, maar een schimmelinfectie is ook mogelijk.

Oorzaak en diagnose

De huid van de gehoorgang wordt beschermd door het oorsmeer, dat zuur en vettig is. Als de beschermende factoren (zoals oorsmeer en een intacte opperhuid) wegvallen, bestaat er een verhoogde kans op een gehoorgangontsteking. De oorzaak is niet altijd duidelijk, maar de bekendste oorzaken van een gehoorgangontsteking zijn:

Zwemmen en baden
Hierbij is de vochtigheidsgraad in de gehoorgang verhoogd en wordt deze minder zuur. Hierdoor verdwijnt de beschermlaag en daarmee verhoogt de kans op een ontsteking. Laat na het zwemmen of douchen het water uit de gehoorgang lopen door het hoofd scheef te houden en te schudden. Het (koud) droog föhnen van het oor is ook een veilig optie om de vochtigheidsgraad te verminderen.

Oorpeuteren
Bij peuteren in de gehoorgang en het oor reinigen met bijvoorbeeld wattenstokjes kunnen wondjes ontstaan. Hierdoor wordt de intacte huid barrière doorbroken en is deze beter doorgankelijk voor ziekteverwekkers. Ook kan men hierdoor het oorsmeer dieper in de gehoorgang duwen. Er kan zich dan een prop oorsmeer vormen. In de broeierige ruimte achter deze prop kan gemakkelijker een ontsteking ontstaan. De gehoorgang reinigt zich over het algemeen vanzelf. Vermijdt daarom peuteren in en reinigen van de oren.  Het oor heeft een zelfreinigende functie.

Gestoorde beluchting door afsluiten van het oor
Een verminderde beluchting van de gehoorgang kan eveneens aanleiding geven tot een ontsteking. Dit kan ontstaan door bijvoorbeeld langdurige afsluiting van de gehoorgang met een oordopje of een oorstukje van een hoortoestel. Een prop oorsmeer kan de gehoorgang ook langdurig afsluiten. Mensen met een smalle gehoorgang hebben mede hierdoor vaker last van een gehoorgangontsteking.

Haargroei
Naarmate zich meer haren in de buitenste deel van de gehoorgang bevinden hoe groter de kans op een ontsteking ten gevolge van een verstoring van het normale transportmechanisme van het oorsmeer.

Cosmetische producten
Bijvoorbeeld shampoo, zeep en haarspray kunnen de huid in de gehoorgang irriteren en de zuurgraad van de gehoorgang verminderen. Als de huid geïrriteerd raakt, is deze kwetsbaar en kan gemakkelijker een ontsteking ontstaan.

Allergische huidreactie
Allergische reacties op koptelefoons, (oorstukjes van) hoorapparaten en oordruppels kunnen aanleiding geven tot krabben in de oren, waardoor er kleine beschadigingen in de gehoorganghuid ontstaan met verhoogde kans op een ontsteking.

‘Onrustig oor’
De gehoorgang kan ook ontstoken raken door bijvoorbeeld een chronische middenoorontsteking (door een gaatje in het trommelvlies) of door huidklachten zoals eczeem of psoriasis. In dat geval zal de behandeling aangepast worden op de onderliggende oorzaak van de gehoorgangontsteking.

De gehoorgangontsteking wordt meestal veroorzaakt door bacteriën in combinatie met een beschadigde huid. Het gaat hierbij meestal om de bacterie Pseudomonas aeruginosa.

In de helft van het aantal gevallen wordt de ontsteking door meerdere bacteriën tegelijk veroorzaakt. Aan een schimmel als veroorzaker moet ook worden gedacht, maar dit zeldzaam. Een schimmel komt vooral in een vochtig, warm klimaat voor. Vandaar dat in Nederland een schimmelinfectie van de gehoorgang frequenter in de zomer wordt waargenomen. Het is dan warm en er wordt meer gezwommen, waardoor er water in de gehoorgang komt.

Mogelijke behandeling

In vrijwel alle gevallen beperkt een gehoorgangontsteking zich tot de huid van de gehoorgang en is het eenvoudig te genezen met een plaatselijke (lokale) behandeling. Na één tot twee weken zijn de klachten verdwenen. Afhankelijk van de soort ontsteking zijn verschillende behandelingen mogelijk:

Behandeling acute gehoorgangontsteking
Bij de acute vorm van gehoorgangontsteking reinigt de (KNO-)arts de gehoorgang goed zonder de huid te beschadigen (een zogenaamd “oortoilet”). Dit gebeurt vaak met een zuigertje. Indien de korstjes niet goed te verwijderen zijn, kan het noodzakelijk zijn om eerst te druppelen. Indien de gehoorgang te gezwollen is kan er een oortampon ingebracht worden met daarop een zure oordruppel of een ontstekingsremmer en antibioticum. Het kan nodig zijn om de gehoorgang een aantal malen te reinigen en opnieuw een schone tampon in te brengen. Indien de gehoorgang voldoende ruim geworden is, kan overgegaan worden op druppelen zonder tampon.

Behandeling chronische en droge gehoorgangontsteking
Bij de chronische vorm van gehoorgangontsteking op basis van eczeem en bij de droge vorm van gehoorgangontsteking helpt een ontstekingsremmende, corticosteroïd houdende, oordruppel vaak al voldoende. De aanpak van de behandeling komt voor het overige overeen met die bij de acute vorm: het “oortoilet” en toepassen van oordruppels, waarbij de keuze mede wordt bepaald door de uitkomst van het kweekonderzoek.
Een schimmelinfectie wordt ook behandeld met het “oortoilet”, gevolgd door toepassing van zure oordruppels of een antischimmelgeneesmiddel.

Pijnstilling
Als u veel pijn heeft, kunt u naast de beschreven behandelingen pijnstillers voorgeschreven krijgen. Meestal zijn dit middelen met een pijnstillende en koortswerende werking, die ook een ontstekingsremmend effect hebben (zogenaamde NSAID’s).

Antibioticum
Zelden is een antibioticumkuur met tabletten nodig. Als de (KNO-)arts dit noodzakelijk vindt, krijgt u – bij voorkeur na het afnemen van een kweek – dit voorgeschreven. Soms wordt er geen kweek afgenomen of start u al met de antibioticumkuur voordat de uitslag van de kweek bekend is. Dan schrijft de KNO-arts een breedwerkend antibioticum voor, omdat de ontsteking vaak door meerdere bacteriën tegelijk veroorzaakt wordt.

Operatie
Indien er sprake is van een steeds terugkerende of slecht te genezen gehoorgangontsteking kan er gekozen worden voor een gehoorgangoperatie (meatusplastiek). Hierbij wordt kraakbeen uit het buitenste deel van de gehoorgang verwijderd. De ingang van de gehoorgang wordt daardoor wijder, wat een betere beluchting en natuurlijke reiniging mogelijk kan maken. Deze ingreep gebeurt meestal onder plaatselijke verdoving. In sommige gevallen dient ook het bot van de gehoorgang te worden verruimd. Dit noemen we een (benige) kanaalplastiek. Deze ingreep wordt onder algehele narcose verricht. Na de operatie krijgt u een aantal dagen een tampon in het oor en een aantal (oplosbare) hechtingen.

Verwacht beloop in de tijd

De gehoorgangontsteking geneest doorgaans met behandeling binnen één tot twee weken. Er is een redelijke kans op een herhaling (recidief).

Slotwoord

Het is niet mogelijk om op deze voorlichtingspagina alle details van gehoorgangontsteking te beschrijven (zie ook de tekst op de introductiepagina).

Het internet kan de individuele patiënt meestal niet volledig informeren, omdat er veel, soms tegenstrijdige, informatie kan worden gevonden. Wij raden u daarom aan al uw vragen aan uw behandelend arts te stellen, zodat – op uw persoonlijke situatie – gerichte adviezen en antwoorden kunnen volgen.

Het kan zijn, dat u ondanks de uitleg van uw KNO-arts nog vragen heeft of dat u meer informatie wilt. Aarzel dan niet contact op te nemen met uw KNO-arts en om nadere uitleg te vragen. Aan dat verzoek zal graag worden voldaan.